Prezentacja zjawisk na mapie

Cele:
Uczeń:
- rozpoznaje metody jakościowe i ilościowe zastosowane na mapach w atlasie, służące do prezentacji treści geograficznych;
- potrafi przyporządkować metodę prezentacji treści na mapie do określonego zjawiska;
- jest przekonany o znaczącej roli Komputerowego Systemu Informacji Geograficznej w różnych obszarach działalności człowieka;

Treści przedstawiane na lekcji:
Mapę można czytać. Umiejętność czytania mapy polega na opanowaniu podstawowych metod prezentacji treści na mapie, a w następstwie znaków topograficznych znajdujących się zazwyczaj w opisie (legendzie) mapy.
Sposoby prezentacji treści na mapie są następujące:
Metoda sygnaturowa – stosowana do prezentacji obiektów niemożliwych do przedstawienia w skali mapy, albo zajmujących na mapie powierzchnię mniejszą niż znak kartograficzny (np. drogowskazy, zakłady przemysłowe, bogactwa naturalne);
Metoda sygnatur liniowych – stosowana do prezentacji obiektów o charakterze liniowym, których szerokość niemożliwa jest do przedstawienia w skali mapy (np. rzeki, drogi samochodowe, granice państwowe, osie grzbietów);
Metoda zasięgów - najczęściej za pomocą linii przerywanej z kreskami do wnętrza wyznacza się obszar występowania danego zjawiska;
Metoda powierzchniowa - poszczególne obszary różniące się określoną jedną cechą są zaznaczane za pomocą zróżnicowanych barw, np. państwa na mapie politycznej świata;
Metoda znaków ruchu – stosowana do prezentacji przemieszczeń przestrzennych (np. prądy morskie, przewóz towarów, szlaki drogowe);
Przedstawione powyżej metody należą do grupy jakościowych, poniżej prezentowane są metody ilościowe:
Metoda izolinii – (izolinia to krzywa przechodząca na mapie przez punkty o jednakowej wartości liczbowej charakteryzującej dane zjawisko) stosowana do charakterystyki wielkości zjawisk ciągłych. Wyróżnia się kilka różnych rodzajów izolinii, w zależności od zjawiska, które określają:
 

Metoda tła jakościowego – stosowana do charakterystyki zjawisk występujących w sposób ciągły na powierzchni Ziemi (np. zjawiska klimatyczne, pokrywa glebowa);
Metoda kropkowa – stosowana przy prezentacji rozproszonych zjawisk masowych (np. ludności, hodowli zwierząt);
Kartodiagramy – diagramy rozmieszczone na mapie wewnątrz jednostek np. administracyjnych (przedstawiające np. strukturę zatrudnienia, strukturę upraw);
Kartogramy – przedstawiające średnią intensywność dowolnego zjawiska w granicach określonych jednostek, np. administracyjnych (np. średnia gęstość zaludnienia, lesistość).
Obecnie coraz więcej prezentacji danych geograficznych jest dostępnych w internecie. Istnieje specjalny Komputerowy System Informacji Geograficznej, w skrócie GIS, gdzie za pomocą warstw tematycznych można stworzyć cyfrową mapę danego obszaru z interesującymi nas danymi. Np. do budowy dróg z pewnością potrzebne są dane o budowie geologicznej, o przebiegu różnych mediów, o występowaniu roślinności i obszarów chronionych itd.

Zadania i polecenia:
Minimum:
1. Określ cechy różnych metod prezentacji treści na mapie.
2. Wymień kilka przykładów izolinii.
3. Przedstaw za pomocą znaków kartograficznych przynajmniej po trzy przykłady sygnatur punktowych liniowych i powierzchniowych.
4. Wyjaśnij jaki system geograficzny oznaczony jest skrótem GIS i jakie jest jego znaczenie dla działalności człowieka?
Na lepszą ocenę:
1. Określ, które zjawiska prezentują następujące izolinie: izobaty, izohiety, izohipsy, izobary, izohaliny, izotermy, izotachy, izohele, izonefy, izoamlitudy?
2. Którą metodę wybrałbyś do prezentacji struktury zatrudnienia w województwach Polski?
3. Która metoda służy do prezentacji zjawisk ciągłych, a która do prezentacji średniej wartości zjawiska w granicach określonych jednostek?
4. Wykonaj profil hipsometryczny na podstawie mapy topograficznej z podręcznika (miejsca do profilu wybiera nauczyciel). Oblicz spadek terenu (różnica wysokości między dwoma miejscami dzielona przez długość odcinka terenu między nimi), odszukaj miejsce, gdzie stok jest łagodny i stromy.

Zapis lekcji:
1. Jakościowe i ilościowe metody prezentacji treści na mapie.
2. Znaczenie Komputerowego Systemu Informacji Geograficznej.