|
Jednym z NAJSTARSZYCH
ZNALEZISK GEOGRAFICZNYCH z
zakresu kartografii, pochodzącym z trzeciego tysiąclecia przed naszą erą
(około 2200–2500 r. p.n.e) jest mapa wykonana na tabliczce glinianej,
znaleziona w wykopaliskach miasta Ga–Sur w Mezopotamii (przedstawiała ona
mały fragment terenu).
Znane osoby, które miały związek z geografią:
- HOMER w
VIII wieku p.n.e. mówił, że świat jest płaską tarczą oblaną wodami szerokiej
rzeki lub oceanu.
- PITAGORAS w
VI wieku p.n.e (założyciel tzw. szkoły pitagorejskiej) wysunął hipotezę o
kulistym kształcie Ziemi.
- HERODOT –
V w p.n.e. twórca geografii historycznej. Autor licznych opisów podróży, jak
też materiałów historycznych, etnograficznych i geograficznych.
- ARYSTOTELES podał
dowody na kulistość Ziemi w IV wieku p.n.e. (cień naszej planety na tarczy
Księżyca, znikanie i pojawianie się gwiazd).
- ARYSTARCH
Z SAMOS,
wybitny astronom i matematyk grecki (aleksandryjski) był w III w p.n.e.
prekursorem heliocentrycznej teorii budowy świata. Uważał, że Ziemia obraca
się wokół Słońca, będącego centrum świata, a występowanie dnia i nocy
związane jest z obrotem Ziemi dookoła własnej osi, oraz że Słońce z Ziemią i
planetami znajdują się w środku nieruchomej sfery gwiazd stałych.
- ERATOSTENES
Z CYRENY w
III w p.n.e. (wybitny astronom i geograf) dokonał pierwszych pomiarów Ziemi
Wprowadził on także termin „Geografia”.
- KLAUDIUSZ
PTOLEMEUSZ,
grek żyjący w II w. naszej ery opracował teorię geocentryczną
W tym czasie znajomość świata przez Europejczyków ograniczała się, oprócz
własnego kontynentu, do zachodniej i południowej Azji i północnej Afryki. Do
wyjątków należą wyprawy WIKINGÓW,
którzy dopłynęli do Grenlandii i Labradoru (IX–X w.) oraz podróże MARCO
POLO w
latach 1271–1295 na Daleki Wschód (do Chin).
Odrodzenie nauk geograficznych nastąpiło w OKRESIE
WIELKICH ODKRYĆ GEOGRAFICZNYCH dzięki
wyprawom:
- BARTOLOMEO
DIAZ (jako
pierwszy dopłynął do Przylądka Dobrej Nadziei w Afryce),
- KRZYSZTOF
KOLUMB (znany
jako odkrywca Ameryki. W latach 1492–1493 (będąc w służbie króla Hiszpanii)
zorganizował pierwszą wyprawę w poszukiwaniu nowej, krótszej drogi morskiej
do Indii.),
- VASCO
DA GAMA (w
latach 1497–1498 odkrył drogę morską z Hiszpanii do Indii wokół Afryki),
- FERDYNAND
MAGELLAN (wspólnie
z J. del Cano zorganizował wyprawę dookoła Ziemi w latach 1519–1522,
udowodniając tym samym jej kulistość)
- AMERIGO
VESPUCCI (za
życia uznany za odkrywcę Nowego Świata. Odkrył ujście Amazonki i zbadał
wybrzeże Brazylii do 6° szerokości geograficznej południowej).
- JAMES
COOK (w
XVIII w. stwierdził wyspowość Nowej Zelandii, stworzył kilka map tych wysp.
Odkrył cieśniną między nimi (dziś jest to Cieśnina Cooka, jako pierwszy
opłynął Ziemię z zachodu na wschód).
Przez długi czas przeważała jednak geografia opisowa, a próby wyjaśniania
przyczynowego dotyczyły tylko nielicznych zjawisk.
- W okresie renesansu żyli i tworzyli słynni drukarze niderlandzcy: MERKATOR
i ORTELIUS,
którzy zasłynęli zwłaszcza w kartografii atlasowej.
System nauk geograficznych zaczął rozwijać się dopiero w połowie XIX w.,
dzięki pracom A. Humboldta (1769–1859) i K. Rittera (1779–1859). Zarysował
się wtedy podział na geografię fizyczną i geografię społeczno–ekonomiczną, z
których stopniowo wyłaniały się wyspecjalizowane dyscypliny geograficzne.
- ALEKSANDER
HUMBOLDT jest
on uważany za ojca nowożytnej geografii fizycznej.
- KAROL
RITTER zapoczątkował
rozwój geografii społeczno-ekonomicznej. Zajmował się on związkami między
środowiskiem geograficznym a społeczeństwem.
Wśród znanych polaków należy wymienić:
- JAN
DŁUGOSZ uważany
za autora pierwszego systematycznego opisu Polski w dziele (1415–1480)
Chorographia Regni Poloniae, w którym podał on ogólne informacje o
bogactwach naturalnych, klimacie, wodach, glebach, rolnictwie, hodowli oraz
o miastach kraju, wspomniał o górach, opisał granice ówczesnego państwa.
- STANISŁAW
STASZIC (1755–1826)
rozwijający wiedzę o warunkach naturalnych Polski. Był prekursorem badań
terenowych, zwłaszcza w zakresie geologii (autor opracowań geologicznych).
- WINCENTY
POL (1807–1872),
autor wielu opracowań geograficznych, pierwszego w Polsce profesora
geografii na Uniwersytecie Jagiellońskim.
- IGNACY
ŁUKASIEWICZ (1822-1882)
wynalazca lampy naftowej i pionier przemysłu naftowego.
- ANTONI
REHMAN (1840–1912)
– autor opracowań z zakresu biogeografii.
- WACŁAW
NAŁKOWSKI (1852–1911)
– nauczyciel, najbardziej znany reformator geografii szkolnej. Był on
autorem licznych publikacji, w tym podręczników: „Zarys geografii
powszechnej, rozumowej” (1887), „Zarys geografii powszechnej, poglądowej”
(1895), „Wielki atlas geograficzny” (współautor, 1895–1906), „Ziemia i
człowiek. Szkice i studia geograficzne” (1901), „Geografia fizyczna” (1904),
„Dookoła Alp” (1904), „Zarys metodyki geografii” (1908).
Powyższe dokonania polaków miały wpływ na poglądy następnych pokoleń
geografów. Na początku XX w., gdy zarysowała się już specjalizacja
poszczególnych dyscyplin geograficznych, wszechstronne zainteresowania
wykazywał EUGENIUSZ ROMER (1884–1954), który rozgłos zyskał szczególnie
dzięki osiągnięciom w kartografii (m.in. system barw hipsometrycznych).
- ALEKSANDER
WOLSZCZAN –
odkrywcę pierwszych planet spoza Układu Słonecznego w 1990 r.
Dla nauk geografii przyczynili się także badacze:
- HENRYK
ARCTOWSKI -
badał kraje polarne,
- JAN
CZEKANOWSKI –
antropolog, badał środkową Afrykę,
- ALEKSANDER
CZEKAŃSKI I JAN CZERSKI –
geolodzy i paleontolodzy badali Syberię (góry),
- IGNACY
DOMEYKO –
geolog i mineralog badał Chile (nazwa góry w Andach i nazwa miasta),
- ANTONI
DOBROWOLSKI –
geofizyk i meteorolog badał Arktykę i Antarktydę (od niego pochodzi nazwa
stacji na Antarktydzie),
- EDMUND
STRZELECKI –
jako geolog badał Australię (zbadał pasmo Wielkich Gór Wododziałowych i na
cześć przywódcy Insurekcji Kościuszkowskiej nazwał najwyższy szczyt Górą
Kościuszki).
|