Znaczenie usług we współczesnym świecie

Cele:
Uczeń:

- potrafi przedstawić przynajmniej jedną klasyfikację usług i przyporządkowuje konkretne przykłady działalności usługowej do wymienionych grup;
- potrafi w sposób szczegółowy omówić wybrany rodzaj usług;
- zna podstawowe cele działania Banku Światowego;
- wymienia czynniki, które mają bezpośredni wpływ na poziom notowań na giełdzie;
- rozumie znaczenie pojęcia: rynek kapitałowy;
- ocenia poziom edukacji w wybranych państwach i regionach świata;
- jest przekonany o doniosłej roli Uniwersytetu Jagiellońskiego dla państwa polskiego.

Treści przedstawiane na lekcji:
Oprócz rolnictwa, którego celem jest zaspokojenie podstawowych potrzeb żywieniowych człowieka i oprócz przemysłu wytwarzającego środki produkcji i gotowe produkty, będące przedmiotem konsumpcji wśród ludzi, świadczone są jeszcze usługi. Są to świadczenia na rzecz ludzi. Tego rodzaju działalność gospodarcza nie polega na wytwarzaniu dóbr materialnych, a jedynie może oddziaływać na te dobra.
Przemiany dokonujące się w krajach najbardziej rozwiniętych na świecie powodują, że rola usług ma coraz bardziej dominujące znaczenie. Najwięcej osób w tych krajach jest zatrudnionych w sektorze usług. Miernikiem poziomu rozwoju gospodarczego jest zatem udział usług w strukturze zatrudnienia, czy w PKB. Jest to najważniejszy sektor zatrudnienia w krajach o wysokim poziomie rozwoju gospodarczego.
Rola usług może wzrastać w państwach bogatych z uwagi na wykorzystanie zaawansowanych technologii. To z kolei pozwala zmniejszyć zatrudnienie w sektorach rolnictwa i przemysłu z powodu automatyzacji wielu czynności i wzrostu efektywności produkcji.
W Stanach Zjednoczonych procentowy udział zatrudnienia w usługach jest najwyższy na świecie i przekracza 80% osób pracujących. Powyżej 60% jest też w krajach zachodniej Europy, w Kanadzie i Australii. W Polsce ilość zatrudnionych w usługach zbliża się do 60%.
O potencjale usług w danym państwie świadczy nie tylko ilość osób zatrudnionych w tym sektorze, ale również ich charakter i zasięg. W krajach najbogatszych oddziaływanie niektórych usług jest widoczne na całym świecie i dotyczy to np. bankowości, instytucji ubezpieczeniowych czy reklamy.
Kraje rozwijające się bazują na handlu o niewielkim zasięgu, zapewnieniu opieki zdrowotnej i edukacji w podstawowym zakresie.
Istnieją różne klasyfikacje usług.
Według kryterium przeznaczenia dzieli się je na usługi dla producentów i biznesu (np. banki, firmy ubezpieczeniowe, reklama czy obrót nieruchomościami), dla konsumentów (handel, usługi gastronomiczne, edukacja, czy służba zdrowia) i ogólnospołeczne (instytucje charytatywne, ochrona mienia).
Inna klasyfikacja grupuje usługi na materialne (warsztaty samochodowe, krawiectwo, czy usługi szewca) oraz na usługi niematerialne (edukacja czy służba zdrowia).
Kolejna klasyfikacja porządkuje usługi w trzech grupach:
- usługi osobiste, skierowane do każdej osoby: edukacja, ochrona zdrowia, turystyka czy kultura;
- usługi rzeczowe: handel, komunikacja czy naprawa i remonty;
- usługi społeczne: bankowe lub ubezpieczenia.

Banki to instytucje występujące na całym świecie. Przeprowadzają:
- operacje bierne, czyli gromadzą depozyty od klientów,
- operacje czynne – udzielają kredytów;
- operacje pośrednie – przeprowadzają rozliczenia pieniężne.
We wszystkich tych przypadkach pobierają należną sobie prowizję lub naliczają odsetki. Każdy z banków posiada produkty, które oferuje klientom. Każdy bank swoje decyzje uzależnia od banku centralnego, którym obecnie jest Narodowy Bank Polski. Rada Polityki Pieniężnej, jako jeden z jego organów, zapobiega inflacji poprzez ustalanie odpowiednich stóp procentowych.
Szczególnym rodzajem banku jest Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, powszechnie znany jako Bank Światowy. Główną przesłanką dla jego stworzenia była przede wszystkim chęć odbudowy zniszczonych II wojną światową gospodarek krajów członkowskich, zwłaszcza Europy i Japonii, popieranie prywatnych inwestycji zagranicznych na terytorium krajów członkowskich, doprowadzenie do równowagi w wymianie międzynarodowej. Istotnym celem statutowym było również wsparcie dla rozwijających się krajów Azji, Ameryki Łacińskiej i Afryki.
Obecnie zrzesza on 184 kraje członkowskie.
Bank Światowy nie jest bankiem w ścisłym tego słowa znaczeniu. Zapewnia:
- długoterminowe pożyczki o preferencyjnym oprocentowaniu dla najbardziej potrzebujących krajów członkowskich oraz przedsiębiorstw publicznych (po otrzymaniu gwarancji rządowych),
- dotacje i pomoc techniczną – obecnie wszystko do celów walki z ubóstwem i finansowania rozwoju takich dziedzin życia społecznego jak ochrona zdrowia, edukacja, ochrona środowiska czy też rozbudowa infrastruktury.
W zamian za to wymaga jednak pewnych działań politycznych, takich jak walka z korupcją, rozwój demokracji, czy też najważniejszego – rozwoju sektora prywatnego.
Odmienna rola banku światowego polega na tym, że kraje najuboższe uzyskują kredyty nie oprocentowane, kredyty są udzielane dla poszczególnych państw oraz grup państw, kredyty i pożyczki mają charakter długoterminowy, są udzielane na 15 - 25 lat.
Inny bank Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (EBOiR) z siedzibą w Londynie, powstał w 1991 r. Jest międzynarodową instytucją finansową, skupiającą 57 państw członkowskich. Jego celem jest wspieranie przemian gospodarczych w państwach Europy Środkowej i Wschodniej. Działalność banku obejmuje udzielanie pożyczek, gwarancji kredytowych, doradztwo i współpracę.
W Zakopanem jest bardzo dobrze rozbudowana sieć banków komercyjnych i spółdzielczych. Na terenie miasta zlokalizowane są placówki największych polskich banków PKO BP S.A. i PeKaO S.A., w newralgicznych miejscach przy najbardziej znanej ulicy Krupówki.
Główne produkty, jakie oferują banki, to:
- depozyty, obligacje, bony oszczędnościowe, papiery wartościowe, książeczki mieszkaniowe;
- kredyty konsumpcyjne (samochodowe, na dowolny cel, sezonowe);
- kredyty gospodarcze (inwestycyjne, obrotowe);
- kredyty mieszkaniowe ( na zakup lub modernizację nieruchomości);
- rachunki oszczędnościowe i rozliczeniowe (zlecenia stałe, polecenia zapłaty);
- karty kredytowe, usługi elektroniczne;
- skrytki sejfowe.
Jedną z najważniejszych instytucji gospodarki rynkowej jest giełda. Jest to miejsce zawierania transakcji, których cena zależy bezpośrednio od podaży i popytu.
Istnieje wiele rodzajów giełd – towarowa, walutowa, zbożowa. Giełda papierów wartościowych jest szczególną instytucją finansową, podlegającą bardzo ścisłym i rygorystycznym regulacjom. Wspólnie z innymi instytucjami finansowymi tworzy tzw. rynek kapitałowy. Giełdy umożliwiają przepływ kapitału od inwestorów posiadających wolne środki finansowe do tych, którzy w danym momencie ich potrzebują. Przedmiotem obrotu giełdy są akcje, obligacje, świadectwa udziałowe, dewizy, kruszce i inne.
Sytuacja na giełdach jest zmienna i zależy od wielu czynników, np. od:
- kondycji finansowej spółek giełdowych,
- sytuacji politycznej w kraju,
- polityki międzynarodowej,
- nasilenia konfliktów zbrojnych i ataków terrorystycznych na świecie,
- poziomu wydobycia podstawowych surowców energetycznych.

Usługi obejmują również edukację. Analfabetyzm został znacznie ograniczony wszędzie na świecie z wyjątkiem najbiedniejszych państw, i obszarów pogrążonych wojną w ostatnim czasie. Im większy rozwój gospodarczy kraju, tym na ogół wyższy udział młodzieży studiującej. W krajach takich, jak: Stany Zjednoczone, Kanada, Korea Południowa, Australia, Norwegia, czy Finlandia, studenci stanowią ponad 60% osób w danej grupie wiekowej. W krajach najbiedniejszych: Angoli, Etiopii, Tanzanii, Kambodży jest poniżej 1% studentów w danej grupie.
Miarą poziomu rozwoju usług intelektualnych jest ilość uniwersytetów. Uniwersytet (z łac. universitas doctorum et studentium, czyli ogół doktorów i studentów) - najstarszy rodzaj wyższej uczelni o charakterze nietechnicznym, którego celem jest przygotowanie kadr pracowników naukowych oraz kształcenie wykwalifikowanych pracowników.
Jednostki organizacyjne uniwersytetu posiadają uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora co najmniej w dwunastu dyscyplinach, w tym przynajmniej po dwa uprawnienia w dziedzinach nauk humanistycznych, społecznych lub teologicznych, matematycznych, fizycznych lub technicznych, przyrodniczych oraz prawnych lub ekonomicznych.
Za najstarszy uniwersytet w świecie uważa się Al-Azhar w Kairze.
Pierwsze średniowieczne uniwersytety powstały w wieku XI i XII (najstarszy uniwersytet w Europie znajduje się w Bolonii - 1158 r.) Ponadto powstawały uniwersytety w:
- Paryżu (Sorbona) - 1257;
- Oksford - 1249;
- Cambridge - 1209;
- Padwa - 1222;
- Praga (Uniwersytet Karola) - 1348;
- Kraków (UJ) - 1364.
Znacznie młodsze są uniwersytety w Stanach Zjednoczonych, ale należą do najbardziej renomowanych na świecie:
- Uniwersytet Columbia Nowy Jork,
- Uniwersytet Harvarda Boston,
- Uniwersytet Stanforda - Los Angeles,
Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego:
Początkowo Uniwersytet w Krakowie funkcjonował pod nazwą Studium Generale, a powstał za panowania króla Kazimierza Wielkiego w 1364. Faktycznie swoją działalność rozpoczął dopiero w 1367 prowadząc wykłady na trzech wydziałach: sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa. Papież nie zgodził się na powołanie najbardziej prestiżowego wydziału teologii. Śmierć króla w 1370 oraz brak zainteresowania u Ludwika Węgierskiego doprowadziły do zaniechania działalności uniwersytetu.
W 1400 roku wznowił swoje nauczanie dzięki osobistym zabiegom królowej Jadwigi na dworze papieskim w Awinionie. W swoim testamencie królowa zapisała krakowskiej uczelni swój majątek osobisty. Klejnoty królowej umożliwiły odnowienie uniwersytetu w pełnym kształcie, z czterema wydziałami typowymi dla średniowiecznych uniwersytetów. Spośród nich najważniejszy był wydział teologiczny, który dla każdego profesora był ukoronowaniem kariery naukowej.
W XV i na początku XVI wieku Akademia Krakowska przeżyła okres rozkwitu. Studiowali tam także studenci zagraniczni. W Krakowie studiował Mikołaj Kopernik, a także wielu późniejszych profesorów zachodnioeuropejskich: Jan Virdung z Hassfurtu (później profesor w Heidelbergu), Johann Vollmar (profesor w Wittenberdze) oraz Konrad Celtis, Erasmus Horitz i Stefan Roslein z Wiednia. Kraków był też ważnym ośrodkiem nauk alchemicznych, która uprawiali profesorowie medycyny, m.in. Adam z Bochenia czy Maciej Miechowita.
Pod koniec XVI wieku studiowali tam jeszcze: Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Marcin Kromer czy Mikołaj Rej.
Gruntowną reformę Gruntowną reformę uniwersytetu przeprowadził Hugo Kołłątaj, tworząc nową strukturę organizacyjną i nadając nazwę Szkoły Głównej Koronnej. Otwarto wówczas obserwatorium astronomiczne, kliniki, pierwsze laboratoria, powstał ogród botaniczny.
Na początku XX wieku studiowało na Uniwersytecie Jagiellońskim około 3 tysięcy studentów. W tym także pierwsze kobiety, które mogły podjąć studia dopiero w 1897, najpierw na wydziale farmacji, a później i innych. Legendarną pierwszą studentką pozostała Nawojka, która podobno studiowała w męskim przebraniu.
W okresie międzywojennym rozbudowano uniwersytet, powstał m.in. nowy gmach Biblioteki Jagiellońskiej.
Po II wojnie światowej na uczelni studiował także Karol Wojtyła, późniejszy papież Jan Paweł II.
Od kilku lat w odległości 4 km od centrum na Ruczaju powstaje nowy campus uniwersytecki, tzw. Trzeci Kampus, w którym już znajduje się najnowsza infrastruktura naukowo-technologiczna.

Zadania i polecenia:
Minimum:
1. Omów wybraną klasyfikację usług i przyporządkuj poszczególnym grupom konkretne usługi.
2. Przedstaw główne zadania Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju.
3. Scharakteryzuj sieć banków komercyjnych i spółdzielczych w swojej miejscowości. Wymień produkty, które oferują.
4. Które czynniki mają bezpośredni wpływ na poziom notowań na giełdach światowych?
Na lepszą ocenę:
1. Przedstaw z pomocą mapy poziom rozwoju usług intelektualnych na świecie.
2. Jakie znaczenie dla rozwoju kultury w państwie polskim ma Uniwersytet Jagielloński?

Zapis lekcji:
1. Klasyfikacja usług.
2. Charakterystyka wybranych rodzajów usług.
3. Poziom edukacji w wybranych państwach i regionach świata.
4. Znaczenie roli Uniwersytetu Jagiellońskiego dla państwa polskiego.