Bilans energetyczny świata

Cele:
Uczeń:

- jest przekonany o strategicznym znaczeniu ropy naftowej na świecie;
- zna przyczyny zmian struktury bilansu energetycznego na świecie;
- rozumie trudności, na jakie napotykają państwa próbując się uniezależnić od dostawców surowców energetycznych.

Treści przedstawiane na lekcji:
Wykorzystanie surowców energetycznych na świecie jest ogromne. Największe znaczenie wciąż ma ropa naftowa, ponieważ jest bardzo kaloryczna i jej możliwości wykorzystania zostały odkryte stosunkowo niedawno.
Dawniej ludzie nie mieli wyboru i wykorzystywali drewno na opał, ale i do napędzania silników parowych.
Odkrycie metody rafinacji ropy naftowej przez Ignacego Łukasiewicza było jednym z najistotniejszych odkryć wpływających na obecny bilans energetyczny. To ropa naftowa skutecznie wypierała drewno i wydobywany później węgiel.
Na świecie jest jednak duże zróżnicowanie surowców energetycznych i poziom ich wydobycia zależy od zasobności w te bogactwa.
Często państwa, które nie posiadają zbyt dużo danego surowca, są zmuszone go importować.
Przykładowo Japonia, druga potęga gospodarcza, nie posiada złóż surowców energetycznych i musi je importować. Stany Zjednoczone, pomimo, że wydobywają prawie 400 mln ton ropy i mają prawie 10% udział w jej pozyskaniu, to i tak muszą importować ten surowiec zwłaszcza znad Zatoki Perskiej, gdyż zapotrzebowanie jest dwukrotnie wyższe.
Polska również jest bardzo zależna od dostaw ropy naftowej. Dzięki nadwyżkom tego surowca w rejonie Zatoki Perskiej i w Rosji, jest możliwe zaopatrzenie na drodze wymiany handlowej.
Ciekawostką jest jeszcze bardzo niska cena paliwa w Wenezueli, która ma jedne z największych zasobów ropy naftowej na świecie. Wynosi ona zaledwie ok. 3 grosze za litr. Dysproporcje są więc ogromne i wielkie znaczenie ma fakt posiadania bogactw naturalnych na swoim terenie. Kraj jest bardziej odporny na polityczne rozgrywki między państwami.
Być może w przyszłości kolejne odkrycia wyraźnie zmodyfikują obecny bilans energetyczny, a jest to nieuniknione z powodu ograniczonej ilości węgla i ropy naftowej na świecie.
W Polsce bardzo dużo uwagi poświęca się możliwości pozyskania gazu łupkowego. Zakłada się, że jego zasoby mogłyby starczyć na zaspokojenie zapotrzebowania na kilkanaście, a nawet na kilkadziesiąt lat. Szacowane zasoby polskich złóż wynoszą ponad 340 mld m³, natomiast roczne zapotrzebowanie Polski wynosi prawe 15 mld m³.
Wykonano już ponad 50 otworów i niestety zainteresowanie polskimi łupkami maleje, z następujących powodów:
- brak jasnego prawa geologicznego;
- brak ekonomicznego przypływu gazu (to znaczy, że po szczelinowaniu ilość gazu, która była mierzona na powierzchni w czasie wydostawania, była zbyt mała w stosunku do oczekiwań);
- brak odpowiedniej technologii.
Gaz łupkowy ma największe znaczenie w USA, ale również w Chinach znajdują się ogromne jego zasoby. Obecna technologia pozwala na osiąganie korzyści przy wydobyciu w tych krajach.
Największe pozyskanie złóż gazu ziemnego, zarówno metodą konwencjonalną, jak i niekonwencjonalną, odnotowuje się w USA. Ponad 5% światowego udziału w wydobyciu gazu ma jeszcze Rosja i Kanada.
Polska pozyskuje gaz metodami konwencjonalnymi, czyli w wyniku wiercenia pionowego. Wystarcza to na ok 20-30% rocznego zapotrzebowania naszego kraju na gaz. Gaz łupkowy pozyskuje się metodą szczelinową i jest to zdecydowanie droższa technologia.
Dlatego nadal podstawowym surowcem energetycznym pozyskiwanym w Polsce jest węgiel kamienny. Na świecie wzrasta jego pozyskanie, głównie za sprawą ogromnego wydobycia w Chinach. Na ten kraj przypada ponad połowa światowego wydobycia. Znaczenie w pozyskaniu węgla mają również Stany Zjednoczone i Indie.
Duże znaczenie w Polsce ma też węgiel brunatny, którego złoża występują w kilku miejscach. Jego lokalizacja wykracza poza granice naszego kraju i jest wykorzystywany również w Czechach i w Niemczech. To właśnie Niemcy mają największe pozyskanie tego surowca, większe nawet niż w Chinach. Niestety jest to surowiec o najmniejszej kaloryczności spośród wymienionych.
Największe złoża uranu znajdują się w Demokratycznej Republice Konga, ale też w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, ale to w Kazachstanie pozyskuje się aż 1/3 światowych udziałów.

Zadania i polecenia:
Minimum:
1. Dlaczego obecnie największe jest znaczenie ropy naftowej w bilansie energetycznym na świecie?
2. Przedstaw, jakie zmiany zachodziły w bilansie energetycznym świata do chwili obecnej.
3. Jakie konsekwencje niosą za sobą zmiany cen ropy naftowej na rynkach światowych.
Na lepszą ocenę:
1. Dlaczego znaczenie ropy naftowej w świecie aktualnie spada, a wydobycie wzrasta?
2. Oceń zmiany w przyszłości, jakie według Ciebie dokonają się w bilansie energetycznym. Uzasadnij swoje zdanie.
3. Jakie perspektywy dla Polski niesie za sobą odkrycie złóż gazu łupkowego?
4. Wskaż na mapie miejsca występowania surowców energetycznych na świecie.

Zapis lekcji:
1. Ropa naftowa najważniejszym surowcem energetycznym na świecie.
2. Zmiany struktury bilansu energetycznego na świecie.
3. Prognoza wykorzystania surowców energetycznych w perspektywie wdrażania nowych technologii ich pozyskania.