Leśnictwo

Cele:
Uczeń:

- wymienia funkcje lasów z podziałem na przyrodnicze, ochronne i gospodarcze;
- potraf wyjaśnić, dlaczego nie wszędzie na lądach mogą występować lasy;
- potrafi wskazać na mapie miejsca występowania formacji drzewiastych;
- prezentuje zróżnicowanie sposobu wykorzystania drzew w różnych krajach świata;
- jest przekonany o potrzebie racjonalnego gospodarowania lasami;
- przedstawia przyczyny i skutki zmniejszania powierzchni lasów.

Treści przedstawiane na lekcji:
Pierwszy sektor gospodarki obejmuje rolnictwo z uprawą roślin i hodowlą zwierząt, rybołówstwo i leśnictwo.
Lasy są niezbędne dla zachowania wielu ekosystemów i odpowiedniej struktury składników powietrza w naszej atmosferze. Pełnią wiele funkcji, które zakwalifikowano do grup: przyrodniczej, ochronnej i gospodarczej.
Lasy są źródłem:
- pozyskania drewna na opał;
- produkcji mebli, papieru, materiałów budowlanych;
- powstania siedlisk dzikich zwierząt;
- odpowiednich warunków dla rozwoju runa leśnego (grzybów, jagód, borówek);
- odpoczynku zwłaszcza dla ludności zamieszkującej miasta;
- redukcji zanieczyszczeń powietrza;
- utrzymywania (retencji) wody;
- minimalizacji erozji gleb;
- zmniejszania się ryzyka wystąpienia deformacji terenu;
- estetycznych doznań u ludzi;
- natchnienia dla malarzy czy fotografików.
Średnio zajmują ponad 30% powierzchni Ziemi, ale są miejsca, gdzie ich nie ma z uwagi na zbyt ekstremalne warunki klimatyczne, np.:
- poza kołem podbiegunowym występuje strefa tundry, a drzewa nie występują, gdyż wymagają dla swojego rozwoju przynajmniej jednego miesiąca ze średnią temperaturą powyżej 10 stopni Celsjusza;
- w strefie zwrotnikowej w wielu miejscach ich rozwojowi przeszkadza zbyt mała ilość wody i wysoka temperatura.
Na obszarze Polski w średniowieczu pokrycie lasem sięgało 80%, tuż po II wojnie światowej spadło prawie do 20%, a obecnie zbliża się do średniej światowej.
Na świecie wysoki stopień zalesienia mają kraje: Surinam, Gabon, Japonia czy w Europie Finlandia.
Największa powierzchnia zajęta przez lasy jest w Rosji z uwagi na jej olbrzymią powierzchnię i warunki klimatyczne, sprzyjające rozwojowi formacji roślinnej tajgi. Ogromne znaczenie mają też kraje znajdujące się w strefie międzyzwrotnikowej, gdzie znaczącym bogactwem są wiecznie zielone lasy równikowe.
W strefie klimatycznej umiarkowanej występują też lasy liściaste i mieszane, które mają znaczenie gospodarcze i znajdują zastosowanie przede wszystkim w przemyśle celulozowo-papierniczym i w meblarstwie. Naprzemian z roślinnością krzewiastą w strefie podzwrotnikowej występują lasy podzwrotnikowe.
W zależności od stopnia rozwoju gospodarczego kraju cel wykorzystania lasów i gospodarowanie jego zasobami zmienia się.
W krajach rozwijających się prowadzi się często rabunkową gospodarkę leśną z przeznaczeniem na opał, albo wciąż karczuje się i wypala lasy pod przyszłą uprawę. Ten proces jest określany jako deforestacja i często dokonuje się w sposób niekontrolowany zwłaszcza w: Brazylii, Indonezji, Meksyku, czy Sudanie Południowym.
Najważniejszą przyczyną zmniejszania się powierzchni lasów jest:
- chęć szybkiego wzbogacenia się na sprzedaży drewna;
- zajmowanie terenów pod rozwijającą się infrastrukturę;
- postępująca urbanizacja;
- pozyskanie bogactw naturalnych;
- zajmowanie kolejnych terenów pod uprawę przez rolnictwo.
Skutki wylesiania są właściwie tylko negatywne i dotyczą:
- ograniczania potencjalnych możliwości oczyszczania powietrza z zanieczyszczeń;
- zmniejszania terenów z naturalnym krajobrazem;
- ograniczania bądź wyginięcia różnych gatunków roślin i zwierząt leśnych;
- zmniejszenia retencji wody na danym terenie;
- pojawienia się ekstremalnych warunków pogodowych.
Na znaczne zmniejszenie powierzchni leśnej miały też wpływ uwarunkowania historyczne, np. w basenie Morza Śródziemnego, gdzie dawniej karczowano lasy, zasiedlając atrakcyjne tereny pod względem klimatycznym. Skutkiem był znaczny rozwój roślinności krzewiastej, tzw. makii.
W krajach takich jak Arabia Saudyjska, Egipt, czy Libia, z uwagi na występowanie w miejscu oddziaływania klimatu zwrotnikowego, nie ma lasów.
W krajach o wysokim stopniu rozwoju prowadzi się racjonalną gospodarkę leśną, dbając, by pozyskanie drewna nie przekraczało 60% rocznego przyrostu masy drzewnej.
Gospodarowanie lasem obejmuje nie tylko pozyskiwanie drewna i pomnażanie masy drzewnej, ale też pozyskiwanie owoców runa leśnego, gospodarowanie istniejącą w lasach zwierzyną.

Zadania i polecenia:
Minimum:
1. Wymień kilka funkcji lasów.
2. Wymień nazwy formacji drzewiastych występujących na świecie.
3. Do jakich celów wykorzystuje się lasy w krajach biedniejszych i do jakich - w krajach bogatszych?
4. Wymień przyczyny i skutki deforestacji.
Na lepszą ocenę:
1. Wskaż na mapie obszary występowania formacji drzewiastej.
2. Wskaż na mapie Państwa o największym udziale lasów w powierzchni kraju i takie, w których nie ma zwartej powierzchni leśnej.

Zapis lekcji:
1. Funkcje lasów.
2. Miejsca występowania formacji drzewiastych.
3. Wykorzystanie lasów w krajach biedniejszych i wysoko rozwiniętych.
4. Przyczyny i skutki deforestacji.