Rybołówstwo i hodowla zwierząt wodnych

Cele:
Uczeń:

- potrafi określić zakres rybołówstwa, przemysłu rybnego i rybactwa;
- rozumie potrzebę rozwoju hodowli organizmów wodnych: akwakultury i marikultury;
- potrafi wskazać na mapie najbogatsze łowiska świata;
- wie, od czego jest uzależnione bogactwo ryb w wodach morskich
- potrafi scharakteryzować wielkość spożycia ryb w różnych państwach na świecie podając przyczyny jej zróżnicowania;
- jest przekonany o potrzebie racjonalnego wykorzystywania zasobów morskich.

Treści przedstawiane na lekcji:
Rybołówstwo, to gałąź gospodarki obejmująca:
- połów ryb; zwłaszcza: śledziowatych (śledzie, sardynki), dorszowatych, makrelowatych, tuńczykowatych;
- i innych zwierząt; między innymi skorupiaków i mięczaków, tzw. frutti di mare - owoców morza: ostryg, perłopławów, homarów, krewetek.
W niektórych przypadkach zadaniem rybołówstwa jest także pozyskiwanie roślin wodnych. Organizmy te wydobywa się zarówno na morzach i oceanach, jak i w rzekach i jeziorach, w celu ich spożycia lub dalszego przetworzenia, którym zajmuje się przemysł rybny.
Przetwarzanie ryb polega na soleniu, wędzeniu, filetowaniu, produkcji konserw, mączki rybnej, wytwarzaniu tłuszczów.
Ryby są źródłem białka, tłuszczy, soli mineralnych i witamin. Zasoby żywnościowe wód morskich szacuje się nawet na 40 mld ton, co stanowi aż 90% udział w ogólnych zasobach białka zwierzęcego.
Rybołówstwo dzieli się na słodkowodne i morskie: przybrzeżne i pełnomorskie. Zależy to od miejsca połowu.
Połowy ryb słodkowodnych pochodzą z trzech głównych źródeł:
- hodowli w stawach: karpie, pstrągi, karasie, liny, szczupaki, sandacze;
- odłowów z jezior: płocie, leszcze, szczupaki, węgorze, liny;
- odłowów z rzek i zbiorników zaporowych: łosoś, troć, certa, boleń.

Najbogatsze łowiska świata występują na wodach północnego Atlantyku miedzy półwyspem Skandynawskim, a Grenlandią, w okolicy Wysp Brytyjskich, na południowo-zachodnim Pacyfiku, nad Zatoką Gwinejską, u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej oraz nad Zatoką Meksykańską. Przyczyn dużej żyzności mórz można upatrywać w mieszaniu się zimnych wód z ciepłymi zwłaszcza w płytkich, szelfowych morzach, w strefie, gdzie zimna woda unosi się do góry. Prądy morskie powodują przemieszczanie się też wody o różnym zasoleniu.

Średnie spożycie ryb waha się od kilku do kilkudziesięciu kilogramów na osobę w ciągu roku. Na ogół państwa położone wyspiarsko, mają największy udział w spożyciu ryb, np. Japonia, Indonezja czy Wielka Brytania, ale też państwa, które mają znaczny dostęp do morza: Peru, Chile, Chiny, Rosja, Stany Zjednoczone. Wysokość połowów na 1 mieszkańca nie zawsze odpowiada wysokości udziału danego kraju w połowach światowych. Najwyższa pozycja Chin w połowach światowych, jest przeciwstawna jednej z niższych pozycji na jednego mieszkańca. Wysokie pozycje na 1 mieszkańca mają: Islandia (aż ponad 7000 kg), Norwegia (ponad 600 kg). Wynika z tego, że są to kraje o niskiej gęstości zaludnienia.
Najczęściej łowione ryby morskie, to: szprot, dorsz, śledź, łosoś.
W połowach ryb, znaczenie mają tzw. statki przetwórnie i statki bazy.
W Polsce na 1 mieszkańca przypada mniej niż 10 kg ryb w ciągu roku. To znacznie mniej niż średnio na świecie. Dawniej Polacy czerpali duże korzyści z połowów na Morzu Ochockim, ale obecnie Rosjanie nie zgadzają się, a polskiej flocie brakuje statków. Na Bałtyku jest ciasno, obowiązują zmniejszone limity połowów.
Polska może pozyskiwać ok. 29,5 tys. ton śledzi, niecałe 16 tys. ton dorszy, 90 tys. ton mało wartościowych szprotek i zaledwie 20 tys. sztuk łososi.
Sytuacja polityczna, ale też stopień zaawansowania stosowanych technologii i wzrost zapotrzebowania na produkty ze zwierząt wodnych powodują, że zwiększa się intensywność połowów. Niestety ilość organizmów żyjących w wodach jest ograniczona. Jest to źródłem wyczerpywania się łowisk i w konsekwencji konfliktów między państwami.
Coraz większą rolę pełni także hodowla zwierząt wodnych. Razem z rybołówstwem stanowi dziedzinę gospodarki zwaną rybactwem.
Marikultura to hodowla ryb, mięczaków czy skorupiaków w wodach morskich. Szerszym pojęciem jest tzw. akwakultura określająca hodowlę organizmów wodnych, działalność badawczą zarówno w wodach słodkich, jak i słonych.

Zadania i polecenia:
Minimum:
1. Znajdź w roczniku statystycznym zestawienie krajów o największych połowach ryb na świecie.
2. Jaka jest różnica między rybołówstwem, a rybactwem?
3. Jakie dziedziny działalności obejmuje swoim zakresem rybołówstwo?
4. Wymień kilka ryb charakterystycznych dla połowów słodkowodnych i morskich.
Na lepszą ocenę:
1. Wskaż na mapie główne obszary połowów na świecie.
2. Wskaż na mapie obszary konfliktów między państwami, wywołane ograniczaniem ilości organizmów wodnych z powodu nadmiernych połowów.
3. Wskaż na mapie kraje o dużym rocznym spożyciu ryb i wyjaśnij przyczyny takiego spożycia.

Zapis lekcji:
1. Rybołówstwo i przemysł rybny.
2. Hodowla organizmów wodnych.
3. Najbogatsze łowiska na świecie.
4. Spożycie ryb na świecie.
5. Racjonalne wykorzystywanie zasobów morskich.