Użytkowanie ziemi na świecie

Cele:
Uczeń:

- zna formy użytkowania ziemi;
- potrafi wymienić przykłady miejsc na świecie o zróżnicowanej strukturze form użytkowania ziemi;
- przedstawia przykłady zwiększania i zmniejszania powierzchni użytków rolnych;
- jest przekonany o negatywnych konsekwencjach zwiększania powierzchni użytków rolnych w wyniku karczowania lasów;
- potrafi odróżnić cechy zwykłego gospodarstwa rolnego od plantacji.

Treści przedstawiane na lekcji:
Na świecie panują zróżnicowane warunki przyrodnicze i gospodarcze. Dlatego charakter rolnictwa jest odmienny w poszczególnych państwach. Występują tam zróżnicowane formy upraw lub hodowli. Struktura użytkowania ziemi zależy m.in. od warunków naturalnych (klimat, gleby, wody, ukształtowanie powierzchni ziemi itp.), a także od czynników gospodarczych (rodzaj działalności rolnej, uprzemysłowienie, urbanizacja itp.).
Użytkowanie ziemi jest zależne także od procentowego udziału:
- użytków rolnych, w skład których wchodzą: grunty orne, sady, łąki, pastwiska,
- lasów;
- nieużytków (np. bagien, terenów skalistych, wydm piaszczystych, obszarów pustynnych i terenów zabudowanych).
Użytki rolne zajmują na świecie prawie 38% powierzchni kontynentów. Rolnicze użytkowanie ziemi cechuje się na świecie dużym odsetkiem użytków zielonych. Spośród wszystkich użytków rolnych, grunty orne i sady stanowią ok. 30%, a użytki zielone 70%.
Grunty orne stanowią na świecie niewielki udział spośród wszystkich form użytkowania ziemi. Jest to zaledwie 11% powierzchni lądów. Najlepsza sytuacja jest w państwach Europy, w Indiach i w Nigerii. W Polsce rejestruje się czterokrotnie więcej gruntów ornych. W krajach z największym udziałem gruntów ornych dominujące są uprawy zbóż.
Zarówno w Australii jak i w RPA i Argentynie jest bardzo wysoki udział użytków zielonych (ponad 50% powierzchni kraju). Z tego względu w tych krajach dominuje hodowla zwierząt, gdyż najwięcej powierzchni zajmują tam łąki i pastwiska.
Nie tylko zwiększanie obszarów użytków rolnych może sprawić, że będzie większa produkcja żywności. Można na tym samym obszarze intensyfikować uprawy czy hodowlę, ale są to zabiegi, na które mogą sobie pozwolić tylko kraje bogate. W biedniejszej części świata, zapotrzebowanie na żywność wciąż jest większe niż jej produkcja. Podejmuje się próby zniwelowania takiej dysproporcji, ale często niskim kosztem. Często jest to związane z negatywnym wpływem na środowisko. Karczowanie lasów w celu zwiększenia areału upraw jest ewidentnym tego przykładem, a niestety dotyczy wielu państw strefy międzyzwrotnikowej. Brakuje jednak środków na zwiększanie żyzności gleb w tych krajach i często dochodzi do zwiększenia erozji w miejscach z dużą ilością opadów lub pustynnienia i wywiewania wartościowych składników gleby w miejscach o wysokiej temperaturze i małej ilości opadów.
W krajach o rozwiniętej gospodarce jest wciąż narastające zapotrzebowanie na rozwój infrastruktury, a budowa nowych szlaków komunikacyjnych bezpowrotnie niszczy tereny, które mogłyby być wykorzystane przez rolnictwo.
Pewne perspektywy w tych krajach stwarzają plantacje. Dotyczy to zwłaszcza upraw trzciny cukrowej, kawy, herbaty czy bawełny. W takich miejscach dużą powierzchnię przeznacza się pod uprawę jednej rośliny i istnieje możliwość specjalizacji. W Ameryce Południowej gospodarstwa tego typu są nazywane hacjendami, a w Ameryce Północnej - farmami.

Zadania i polecenia:
Minimum:
1. Wymień przyczyny zróżnicowanego udziału użytkowanej ziemi w wybranych państwach na świecie.
2. Wymień sposoby na powiększanie ilości użytków rolnych.
3. W jaki sposób dochodzi do utraty rolniczego użytkowania ziemi?
Na lepszą ocenę:
1. Przedstaw argumenty wskazujące na korzystne, bądź negatywne umiejscowienie Polski dla dalszego rozwoju rolnictwa.
2. Porównaj charakter gospodarowania użytkami rolnymi w państwach: Australii, Brazylii, Czechach i w Czadzie.

Zapis lekcji:
1. Formy użytkowania ziemi.
2. Przyczyny zróżnicowania powierzchni użytków rolnych w państwach świata.
3. Przykłady zwiększania i zmniejszania powierzchni użytków rolnych.