Geograficzne uwarunkowania stanu zdrowia ludności świata

Cele:
Uczeń:
- wymienia czynniki wpływające na stan zdrowia ludności;

- wymienia i potrafi odróżnić choroby zakaźne i pasożytnicze od cywilizacyjnych;

- zna sposoby przeciwdziałania rozwojowi chorób zakaźnych;

- wie, w jaki sposób można ograniczyć rozwój chorób cywilizacyjnych.

Treści przedstawiane na lekcji:
Stan zdrowia ludności na świecie poprawia się szczególnie w państwach, które osiągnęły wysoki poziom rozwoju społecznego. Zależy on w dużej mierze od świadomości ludzi w zakresie potrzeby przeprowadzania profilaktycznych badań i od możliwości pokrycia wysokich kosztów leczenia. Istotny wpływ na stan zdrowia ma również rygor związany z utrzymaniem określonej diety i jakość utrzymania higieny ciała.
Wyróżnia się także czynniki, które nie zależą w pełni od człowieka, jako jednostki, ale od warunków przyrodniczych, czy określonej grupy społecznej. Są nimi:
- warunki przyrodnicze;
- zanieczyszczenie środowiska;
- warunki pracy;
- zakres pomocy medycznej i stopień rozwoju nauk medycznych;
- zasobność w pożywienie i jego jakość.
Początkowo życiu i zdrowiu ludzkiemu zagrażały siły natury, klęski głodu albo epidemie, które dziesiątkowały ludność. W następstwie rozwijały się choroby zakaźne. Do dziś są one niebezpieczne zwłaszcza w krajach rozwijających się.
Postęp cywilizacyjny wyeliminował lub ograniczył w pewnym stopniu ich skutki, ale obecnie jest również wiele zagrożeń, wymagających przeciwdziałania, długotrwałych badań naukowych lub zmiany trybu życia ludzi w nowych warunkach.
Obecnie nawet w krajach o wysokim stopniu rozwoju spotyka się następujące choroby zakaźne:
- ospa, to wirusowa choroba zakaźna, bardzo zakaźna; objawia się wysypką: plamistą, grudkową, pęcherzykowatą, pozostawia blizny; zależnie od rodzaju wysypki, charakteryzuje ją też przejściowe osłabienie odporności ogólnej, ale przebyta pozostawia stałą odporność;
- różyczka jest wirusową chorobą zakaźną o łagodnym przebiegu. Cechuje ją gorączka i różowa, plamista wysypka; przebycie w pierwszych trzech miesiącach ciąży grozi niebezpieczeństwem powstania wad rozwoju płodu.
- świnka, to ostra, wirusowa choroba epidemiczna; roznoszona kropelkowo. Objawia się bólem, zwłaszcza w okolicy gardła. Często jej następstwem są powikłania: zapalenie opon mózgowych, jąder, jajników, grozi nawet bezpłodnością.
- szkarlatyna jest ostrą epidemiczną chorobą zakaźną, towarzyszy jej zapalenie gardła, wysypka rumieniowa, łuszczenie się naskórka. Możliwe są liczne powikłania, np. uszkodzenie nerek, serca, pozostawia stałą odporność.
- choroba Heinego-Medina (porażenie dziecięce), wirusowa choroba zakaźna epidemiczna. Porażenia częściowo ustępują, niekiedy są trwałe. Można jej zapobiegać przez szczepienia.
- AIDS, czyli nabyta niewydolność układu odpornościowego, powstaje w wyniku zakażenia organizmu wirusem, który niszczy białe krwinki. Osłabia to siły broniące organizm przeciwko wielu chorobom. Wirus przenosi się drogą płciową lub przez krew. Obecnie badacze znają już mechanizm choroby, wciąż jednak nie ma przeciwko niej ani skutecznego leku, ani szczepionki.
- toksoplazmoza jest najczęściej nabytą inwazją odzwierzęcą, wielonarządową, zwykle o przebiegu przewlekłym;
- kiła to choroba weneryczna wywołana zakażeniem, głównie przez kontakt płciowy. Objawia się wysypką na skórze i błonach śluzowych.
W krajach słabo rozwiniętych gospodarczo często występują choroby:
- cholera, to ostra, epidemiczna choroba o dużej zakaźności. Jej objawy to biegunka i wymioty prowadzące do szybkiego odwodnienia i wyniszczenia chorego. Zakażenie dokonuje się przez przewód pokarmowy.
- malaria jest chorobą charakteryzującą się objawami gorączki i dreszczami oraz niedokrwistością, jest na ogół chorobą przewlekłą i nawracającą;
- śpiączka jest to patologiczny stan utraty świadomości bez spontanicznej lub wywołanej reakcji. Jest to stan zagrażający życiu. Skutkiem bywa śmierć, albo nieodwracalny zespół neurologiczny. Utrata przytomności zależy od zaburzenia czynności w mózgu, mogą one być spowodowane np. ukąszeniem przez muchę tse-tse.
Złe warunki środowiska i stałe napięcie nerwowe, wiązane z przyspieszonym rytmem życia są powodem chorób cywilizacyjnych, aktywnych zwłaszcza w krajach wysokorozwiniętych. Należą do nich choroby układu krążenia, układu oddechowego, systemu nerwowego, choroby psychiczne, choroby nowotworowe i alergie.
Najczęstsze u dzieci są zapalenia ucha, choroby zatok, anginy i katary. Choroby te przenoszone są z osoby na osobę za pośrednictwem miniaturowych kropelek rozsiewanych dookoła podczas oddychania i kichania. Zdarza się, że gdy migdałki są zbyt bardzo zainfekowane bakteriami, należy je usunąć.
Niektóre choroby cywilizacyjne dotykające człowieka, to:
- astma jest chorobą płuc, występującą w postaci napadów. Chory odnosi wrażenie, że się dusi;
- choroba nowotworowa jest to złożony proces patologiczny trwający niekiedy wiele lat, którego istotą jest nieograniczony, niekontrolowany i nieodwracalny rozrost komórek ustroju z nieprawidłowym ich zróżnicowaniem,
- zawał serca to efekt martwicy tkanek. W jej wyniku następuje odcięcie dopływu krwi tętniczej do serca;
- alkoholizm to również choroba, która jest efektem zaburzeń w psychice człowieka i objawia się nadmiernym, niekontrolowanym spożyciem alkoholu uszkadzającym błony śluzowe, żołądek i powodującym raka wątroby;
- narkomania to spożywanie wszelkich substancji zmieniającyc stan świadomości, których używanie jest źródłem przyjemności, ale też zagrożeń, przede wszystkim uzależnieniem.
- stres kojarzy się nam z nieprzyjemnym przeżyciem, sytuacją trudną lub uciążliwą. Jest to specjalny stan mobilizacji organizmu, który pojawia się w związku z określoną sytuacją, wymagającą szczególnych reakcji. Przyczyny stresu mogą być następujące: problemy naruszające więzi rodzinne (śmierć bliskiej osoby, rozwód) i trudności życia zawodowego (np. znaczne zwiększenie zakresu obowiązków). Istotne są również poważne kłopoty finansowe i zdrowotne.
- depresja jest chorobą objawiającą się w sferze emocjonalnej. Mogą towarzyszyć jej dolegliwości cielesne: bóle serca i żołądka, suchość w ustach, a także bóle głowy i pleców, co może trwać miesiącami. Jej efektem jest niezdolność do odczuwania przyjemności, brak radości życia, negatywne widzenie świata, brak zaufania do otoczenia, skłonność do izolacji, napady lęku bez przyczyny itp.
- otyłość jest chorobą ogólnoustrojową, w której występuje nadmiar tkanki tłuszczowej, często przeciwieństwem tej choroby jest anoreksja;
- choroba nadciśnieniowa jest związana z rodzajem diety, a zwłaszcza wynikiem nadmiernego spożycia soli kuchennej, tłuszczów nasyconych i alkoholu oraz niedoboru potasu, magnezu i wapna. Nadciśnieniu sprzyja także otyłość.
- migrena to silny, pulsujący, jednostronny ból głowy, często rozchodzący się od skroni na całą głowę, nudności, wymioty, fotofobia (nadwrażliwość na światło), fonofobia (nadwrażliwość na dźwięk). Migrenę wywołuje: menstruacja, wysokie ciśnienie krwi, ogólne przemęczenie, niedokrwistość, stany zapalne zębów, zatok, bóle kręgosłupa, ale też: podróże, zbyt duża lub zbyt mała ilość snu, dym tytoniowy, głód, intensywny zapach, hałas, długie oglądanie telewizji.
- miażdżyca to choroba, której istotą jest tworzenie złogów lipidowych w wewnętrznej ścianie naczyń tętniczych, odkładanie się tkanki łącznej i soli wapnia. W wyniku tych procesów dochodzi do zwężenia światła naczynia i niewystarczającego przepływu krwi przez tętnicę, a co za tym idzie - niedokrwienia tkanek i narządów znajdujących się obwodowo od zmian miażdżycowych.
Jest wiele skutków występowania chorób na świecie.
W krajach, gdzie dominują choroby pasożytnicze i nie ma wystarczającego poziomu opieki społecznej, jest krótsza średnia długość życia mieszkańców, nasilają się patologie społeczne i wzrasta przemoc, a państwo musi zwiększyć wydatki na ochronę zdrowia i świadczenia w okresie choroby. Zmniejsza się też jego dochód narodowy z uwagi na ograniczoną aktywność zawodową ludzi.
Można zapobiegać takim negatywnym następstwom przez rozwinięcie systemu obowiązkowych szczepień, prowadzenie akcji edukacyjnych podnoszących świadomość społeczną i tych, które pomagają uwolnić się od nałogu.
 

Niestety nie wszędzie usługi medyczne są świadczone na podobnym poziomie. To zależy od wydatków przeznaczanych przez państwo na zdrowie i opiekę zdrowotną.

Zadania i polecenia:
Minimum:
1. Zastanów się, które ze znanych Ci chorób zakwalifikowałbyś do zakaźnych, a które do cywilizacyjnych? Które z chorób są twoim zdaniem najbardziej niebezpieczne?
2. Wskaż na mapie, które regiony świata są najbardziej zagrożone chorobami cywilizacyjnymi.
3. Dlaczego w krajach słabo rozwiniętych jest wyższe niebezpieczeństwo śmierci w następstwie chorób zakaźnych, niż w krajach wysoko rozwiniętych?
4. Scharakteryzuj czynniki kształtujące stan zdrowotny ludności świata.
Na lepszą ocenę:
1. Uzasadnij stwierdzenie, że spada udział chorób zakaźnych, a wzrasta udział chorób cywilizacyjnych w zależności od poziomu rozwoju gospodarczego.

Zapis lekcji:
1. Czynniki wpływające na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych i pasożytniczych.

2. Rodzaje chorób zakaźnych i cywilizacyjnych.

3. Uzależnienie występowania chorób zakaźnych i cywilizacyjnych od poziomu rozwoju gospodarczego kraju.