Zróżnicowanie religijne i kulturowe

Cele:
Uczeń:
- przedstawia cechy religii globalnych i potrafi wskazać miejsca występowania ich wyznawców na mapie świata;
- jest przekonany o wpływie religii na występowanie kręgów kulturowych.

Treści przedstawiane na lekcji:
Doświadczając różnych niepowodzeń, pomimo osiągnięć w technice i nauce, człowiek oczekuje od różnych religii odpowiedzi na tajemnice ludzkiej egzystencji: jaki jest cel i sens życia, co jest dobrem, a co grzechem, jakie jest źródło i jaki cel cierpienia, na jakiej drodze można osiągnąć prawdziwą szczęśliwość, co dzieje się po śmierci?
Religia pomaga porządkować system wartości i pozwala wierzyć, np. że życie nie kończy się śmiercią.
Spośród wielu tysięcy różnych religii, wyróżnia się kilka o charakterze globalnym:
Chrześcijaństwo
Religia monoteistyczna założona przez Jezusa Chrystusa. Najliczniejsza religia świata, która wiąże się ściśle z osobą i działalnością Jezusa Chrystusa. Świadectwem chrześcijańskim o Chrystusie są księgi Nowego Testamentu, zwłaszcza ewangelie, które zostały spisane 30 lat po śmierci Chrystusa z wyjątkiem ewangelii św. Jana (napisana ok. 100 roku).
Podstawą tej religii jest wiara w bóstwo Chrystusa. Wyjątek stanowią arianie polscy, którzy nie uznają Trójcy Św. i bóstwa jezusowego, a także świadkowie Jehowy, którzy uważają Chrystusa nie za Boga, lecz anioła zamienionego w człowieka, który musiał się stopniowo doskonalić.
Przejawem chrześcijańskiego kultu jest sprawowanie Eucharystii zgodnie z Ostatnią Wieczerzą Chrystusa. Są to również inne obrzędy religijne, np. przyjmowanie sakramentów.
Chrześcijaństwo uznaje istnienie osobowego Boga w Trójcy Świętej jedynego. Bóg jest stwórcą duchowego i materialnego świata. Szczególnym stworzeniem powołanym na obraz i Boże podobieństwo jest człowiek, jako istota cielesno-duchowa obdarzona nieśmiertelnością.

Hinduizm
Religia mieszkańców Indii.
W obrębie tej religii wyróżnia się etapy:
– wedyzm: okres między XII, a IX w p.n.e. W tym okresie powstały podstawowe dziś teksty hinduizmu – Wedy (hymny na cześć różnych bogów);
- braminizm IX – IV w p.n.e. Wedy poddane zostają pierwszej znacznej interpretacji przez przedstawicieli najwyższej kasty – braminów. W tym czasie powstają Upaniszady, gdzie przenikają się nawzajem aryjskie i przedaryjskie formy religijne;
- hinduizm: od IV w p.n.e. Powstają wtedy eposy: Mahabharata i Ramajana, kształtują się wielkie filozoficzne systemy Indii.
Cechy odróżniające hinduizm od innych religii: brak postaci założyciela, a więc brak możliwości ustalenia pochodzenia religii; wyznawcą religii jest się przez urodzenie. Do tego muszą być spełnione jeszcze inne dwa warunki: uznanie Wed jako kanonicznego zbioru zasadniczych hinduistycznych pism objawionych, uznanie porządku społecznego określonego przez kasty (inaczej stan, ranga): bramini (kasta kapłanów), kszatrija (kasta wojowników), wajsja (kasta chłopskiego i mieszczańskiego stanu średniego), sindra (kasta stanu służebnego). Poniżej ostatniej kasty istnieje jeszcze bardzo liczna warstwa społeczna (ponad 50 mln.) pariasów (nietykalnych), którzy są uważani za nieczystych i mogą wykonywać jedynie nieczyste posługi: zamiataczy ulic, czyścicieli ustępów. Spośród wymienionych kast tylko wojownicy mogą polować i jeść mięso, inni mogą spożywać jedynie jarskie posiłki.
Wierzy się w reinkarnację i przeznaczenie, a kąpiel w wodach Gangesu oczyszcza z grzechów.
W Indiach czci się Trójcę:
Brahma – stwórcę i pana wszechświata; Wisznu – tego, który podtrzymuje i chroni wszechświat; Siwę – wielkiego przeobraziciela wszystkich rzeczy, boga zniszczenia i narodzin.

Buddyzm
Jego załozycielem był Siddharth Gautama ok. V w p.n.e. po krótkim czasie życia dworskiego i małżeńskiego zdecydował się na życie bezdomne. Swoje oświecenie, przebudzenie do prawdziwej rzeczywistości znalazł w ćwiczeniu medytacji. Od tego czasu nazywał się Buddą, a ruch, któremu nadał początek – buddyzmem. Wywodzi się z Indii, ale został stamtąd wyparty w kierunku Tybetu.
Budda występuje jedynie jako wzór człowieka, a nie wysłannik Boga, czy pośrednik zbawienia między Bogiem, a człowiekiem. Wg tej religii zbawienie zdobywa człowiek własnymi siłami. Bogowie nie mają wpływu na losy świata. Przedstawicielami tej religii są mnisi zachowujący celibat, jedzący tylko do południa użebrany pokarm, posiadający jedynie miskę żebraczą, brzytwę, igłę i sitko.
Zbiór kazań Buddy ogłoszonych w Benares jest podstawową księgą w buddyzmie.
Celem buddyzmu jest uwolnienie się od cierpienia. Wtedy pragnienie zostaje stłumione, a przywiązanie zanika i istnieje możliwość osiągnięcia stanu nirwany – uwolnienia od cierpienia.
Religia ta opiera się przede wszystkim na kontemplacji, ćwiczeniach duchowych, skupieniu i milczeniu. Medytację wspomaga wyrzeczenie.
Szczególną odmianą buddyzmu jest Lamaizm. Wyznawcy mieszkają w Tybecie, państwie kapłańskim, rządzonym przez Dalaj Lamę. Od 1935 r. XIV Dalajlama to: Dzietsyn Dżambel Ngalang Losang Jeszie Tenzin Giatso, co oznacza: Najczcigodniejszy, doskonałej chwały, elokwentny, inteligentny dzierżawca nauk, ocean mądrości.

Islam
Islam wywodzi się od postaci założyciela Mahometa, który urodził się w VI w n.e. w mieście Mekka. Jego wyznawcy są nazywani mahometanami lub muzułmanami. Są to wyznawcy Boga Allaha, a Mahomet jest dla nich prorokiem.
Islam dzieli się na dwa odłamy: większościowy, ortodoksyjny (sunnici – wszelkie objawienie zostało zawarte w Koranie) i mniejszościowy (szyici – możliwość dalszego objawienia po Mahomecie).
Główne cechy charakterystyczne islamu to: wyznanie wiary, modlitwa rytualna odprawiana pięć razy w ciągu dnia, jałmużna (czterdziesta część dochodu); post w (ramadan), pielgrzymka do Mekki przynajmniej raz w roku.
Wymagania islamu są opisane w Koranie – islamskim piśmie świętym. Księga zawiera objawienia proroka z czasu pobytu w Mekce i Medynie. Wg Mahometa ojcem wszystkich jest Abraham, Mojżesz i Chrystus to kolejni prorocy.
Muzułmanin ma prawo posiadania jednocześnie czterech żon i licznych niewolnic-nałożnic. Kobieta może się pokazywać publicznie tylko z zakrytą twarzą.
Wyznawcom islamu nie wolno spożywać wieprzowiny i wina.
Judaizm
Twórcą narodu i założycielem religii izraelskiej był Mojżesz w XIII w p.n.e.
Mojżesz zawarł z Bogiem przymierze otrzymując tablice z wypisanymi dziesięcioma przykazaniami.
Święta księga to Tora – księgi Mojżeszowe. Żydzi obchodzą szabat – siódmy dzień tygodnia, dzień wypoczynku, spotkanie w synagodze, czytanie Tory, zapalanie siedmioramiennego świecznika – menory.
Znakiem przynależności Izraelitów do przymierza z Bogiem zawartego na Górze Synaj przez Mojżesza było obrzezanie. W ósmym dniu życia podlegały obrzezaniu wszystkie niemowlęta płci męskiej.
Podstawą religii jest dekalog. Judaizm odrzuca chrześcijańskie przekonanie o dziedziczeniu grzechu pierworodnego.

Nowe religie (sekty)
Oryginalność nowych religii nie polega na tworzeniu czegoś do tej pory całkowicie nieznanego. Oryginalność polega często na wyborze religijnych form i wypowiedzi (eklektyzm) i zmieszaniu zapożyczeń z różnych religijnych tradycji (synkretyzm; kulty synkretyczne - łączenie w jedną całość różnych, często sprzecznych poglądów filozoficznych, religijnych, społecznych; zespolenie się, skrzyżowanie się jakichkolwiek elementów), które dla określonych grup ludzkich czy też określonego regionu i kultury uzyskują aktualne znaczenie.
Fetyszyzm jest przykładem wierzeń ludów Afryki– przypisuje się niezwykłą moc (fetysz - coś urzekającego) rzeczy, która wyróżnia się spośród innych, np. kamień czy korzeń niezwykłego kształtu, ale również amulety, maskotki.
W Afryce również magia odgrywa dużą rolę (wypędzanie złego ducha od chorego człowieka)
Ekumenizm - ruch w chrześcijaństwie propagujący porozumienie i współpracę między różnymi wyznaniami, dążący do przywrócenia jedności chrześcijan.